เมื่อเอ่ยถึงจังหวัดลพบุรี สิ่งหนึ่งที่เรามักนึกถึงคือ ลิงศาลพระกาฬ สถานที่สำคัญที่มีฝูงลิงอาศัยอยู่อย่างมากมาย คล้ายเป็นกำลังพลคอยเฝ้าองค์พระนารายณ์ที่นี่เป็นชุมชนเมืองวานรที่ยิ่งใหญ่ที่สุดในโลก   ลิงที่นี่ได้รับการขนานนามว่าเป็น “ลิงเจ้าพ่อ”

ลิงศาลพระกาฬ มี 4 สายพันธุ์ ส่วนใหญ่เป็นลิงแสม Crab-Eating Macaque และลิงวอก Rhesus Macaque ส่วนอีก 2 ชนิด ซึ่งเป็นส่วนน้อย คือ ลังกัง Pigtailed Macaque ลิงเสน Stump-Tailed Macaque และลิงพันธุ์พันธุ์ผสม

ลิงทุกสายพันธ์อาศัยปะปนกันอยู่บริเวณศาลพระกาฬ น่าจะประมาณ 1,000 ตัว ลิงที่นี่ ที่ไม่ยอมยายถิ่นฐานไปไหน แล้วนับวันก็จะเพิ่มปริมาณมากขึ้นมีการศึกษาพบว่า มีการจัดสรรระบบสังคมโดย มีหัวหน้ากลุ่มบังคับบัญชาเป็นจ่าฝูง  ลิงที่นี่จะไม่ล่วงล้ำอาณาเขตให้เกิดเรื่องเคืองขัด กันด้วยสัญญา สัญชาตญาณ ซึ่งคนอาจไม่รู้ข้อผูกพันนี้ได้

ลพบุรีนครแห่งลิง

นอกจากที่ศาลพระกาฬ ยังมีลิงกลุ่มอื่น ๆ ในลพบุรีกว่า 2,000 ตัว  ลิงฝูงเหล่านี้ไม่ได้มีความเกี่ยวข้องกับศาลพระกาฬเลยแต่อย่างใด แต่เดิมบริเวณโดยรอบศาลพระกาฬเป็นป่าคงมีลิงป่าอาศัยอยู่

ลิงศาลพระกาฬ  ยังชีพด้วยของถวายแก้บน ซึ่งส่วนใหญ่เป็นผลไม้ ปัจจุบันลิงทั้งหมดถูกแบ่งออกเป็นสองกลุ่ม

กลุ่มแรกคือ ลิงศาล หรือ ลิงเจ้าพ่อ เป็นลิงฝูงใหญ่อาศัยบริเวณโดยรอบศาลพระกาฬช่วงเที่ยง และอาศัยที่พระปรางค์สามยอดและบางส่วนของโรงเรียนพิบูลวิทยาลัยช่วงเช้าและเย็น เมื่อพลบค่ำพวกมันจะกลับมานอนที่ศาลพระกาฬ กลุ่มนี้มีความเป็นอยู่ค่อนข้างดี มักได้รับของเซ่นไหว้จากผู้ศรัทธาเสมอ อาจแบ่งย่อยได้อีกสามกลุ่มคือ กลุ่มศาลพระกาฬ, กลุ่มพระปรางค์สามยอด และกลุ่มโรงเรียนพิบูลวิทยาลัย

กลุ่มที่สอง คือ ลิงมุมตึก หรือ ลิงนอกศาล หรือ ลิงตลาด เป็นลิงจรจัดซึ่งแตกหลงฝูงและมิได้รับการยอมรับกลับเข้าฝูง มักเร่ร่อนตามมุมตึก ร้านค้าบ้านเรือนในชุมชนเมืองลพบุรี ลิงกลุ่มนี้มักสร้างปัญหาและความเสียหายอยู่เสมอ กลายเป็น ลิงจรจัดมีวิถีชีวิตอดๆอยากๆ ฉกฉวยสิ่งของจากนักท่องเที่ยว บุกรื้อทำลายทรัพย์สินของชาวบ้าน

ปัจจุบัน จำนวนลิงก็เพิ่มจำนวนมากขึ้นตลอดในเขตเมืองเก่า และเริ่มออกมาจากแหล่งเดิมไปอาศัยอยู่ย่านขนส่งสระแก้ว และสี่แยกเอราวัณ  ปลายปี พ.ศ. 2557 ได้มีการร้องเรียนจากชาวบ้าน ว่าลิงที่ศาลพระกาฬบางตาลงเนื่องจากทางเทศบาลเมืองลพบุรีได้ส่งเจ้าหน้าที่มาจับ  ลิงศาลพระกาฬ และ ลิงในลพบุรี รับการดูแลจาก มูลนิธิเพื่อลิงลพบุรี  ซึ่งมีภารกิจในการ ช่วยเหลือดูแลรักษาด้านสุขภาพลิง  ด้านอาหาร และนํ้าดื่มของลิง  รวมทั้งช่วยเหลือด้านที่อยู่อาศัยของลิง